Όταν οι γονείς χωρίζουν: τι συμβαίνει μέσα στον κόσμο του παιδιού

Το διαζύγιο των γονιών δεν αποτελεί απλώς μια αλλαγή στη δομή της οικογένειας για ένα παιδί. Είναι μια βαθιά εσωτερική αναδιοργάνωση του κόσμου του, του τρόπου που αντιλαμβάνεται την ασφάλεια, τη σχέση και τη σταθερότητα.

Ακόμη και όταν ο χωρισμός γίνεται με σεβασμό και σχετικά χαμηλή ένταση σύγκρουσης, το παιδί καλείται να προσαρμοστεί σε μια νέα πραγματικότητα: δύο σπίτια, διαφορετικοί ρυθμοί, αλλαγές στην καθημερινότητα και κυρίως, μια νέα συναισθηματική ισορροπία που χρειάζεται χρόνο για να σταθεροποιηθεί.

Τα παιδιά σε αυτές τις συνθήκες συχνά δυσκολεύονται να εκφράσουν αυτό που νιώθουν με λόγια. Μπορεί να εμφανίσουν θλίψη, θυμό, σύγχυση ή και ενοχές. Δεν είναι σπάνιο να πιστέψουν, έστω και ασυνείδητα, ότι ευθύνονται για τον χωρισμό ή ότι πρέπει να “διορθώσουν” την κατάσταση. Άλλα παιδιά προσπαθούν να προσαρμοστούν υπερβολικά, αποφεύγοντας να επιβαρύνουν τους γονείς ή προσπαθώντας να κρατήσουν ισορροπίες ανάμεσα στους δύο κόσμους, συχνά εις βάρος των δικών τους αναγκών.

Σε αυτό το πλαίσιο, ιδιαίτερη σημασία έχουν τα διπλά μηνύματα που μπορεί να λαμβάνει το παιδί από τους γονείς. Όταν λόγια και συμπεριφορές δεν ευθυγραμμίζονται ή όταν το παιδί καλείται έμμεσα να πάρει θέση, να καταλάβει “τι πρέπει να νιώσει” ή να προσαρμοστεί στις συναισθηματικές ανάγκες του κάθε γονιού, δημιουργείται εσωτερική σύγχυση και ένταση. Το παιδί δεν χρειάζεται αντιφατικά σήματα, χρειάζεται σαφήνεια, σταθερότητα και συναισθηματική ασφάλεια.

Εξίσου σημαντική είναι η αποφυγή δημιουργίας συμμαχιών. Όταν το παιδί τοποθετείται, έστω και έμμεσα, στη θέση του συμμάχου ενός γονιού απέναντι στον άλλο, μπορεί πρόσκαιρα αυτό να μοιάζει ότι εξυπηρετεί τη συναισθηματική ανάγκη του ενήλικα ή να δημιουργεί μια αίσθηση στήριξης. Ωστόσο, μακροπρόθεσμα αυτή η δυναμική επιβαρύνει βαθιά το παιδί, καθώς το φέρνει σε ρόλο που δεν του ανήκει και το εγκλωβίζει σε εσωτερική σύγκρουση. Το αποτέλεσμα είναι να διαταράσσεται η σχέση του όχι μόνο με τον “άλλο” γονιό, αλλά και με τον ίδιο του τον εαυτό.

Για το παιδί, το πιο ουσιαστικό δεν είναι αν οι γονείς είναι μαζί ή χώρια, αλλά αν μπορεί να συνεχίσει να νιώθει ότι παραμένει παιδί και για τους δύο. Η σταθερότητα, η συνέπεια και η δυνατότητα να διατηρεί σχέση και με τους δύο γονείς χωρίς πίεση επιλογής αποτελούν καθοριστικούς παράγοντες για την ψυχική του ανθεκτικότητα.

Τελικά, το διαζύγιο δεν αφορά μόνο το τέλος μιας σχέσης, αλλά και τον τρόπο με τον οποίο οι γονείς συνεχίζουν να συνδέονται ως γονείς. Και αυτός ο τρόπος είναι που καθορίζει σε μεγάλο βαθμό το πώς θα βιώσει το παιδί αυτή τη μετάβαση και πώς θα μπορέσει να συνεχίσει να αναπτύσσεται με ασφάλεια και συναισθηματική ισορροπία.